تفکر تحلیلی

تفکر تحلیل تفکری برای تمام فصول

تفکر تحلیلی، تفکری برای تمام فصول

سالهاست که به عنوان مشاور و مدرس تفکر تحلیلی به آموزش و مشاوره به مجموعه های تولیدی و فعالان اقتصادی مشغول هستم. به نظر می رسد که متاسفانه در ایران هنوز جای تفکر تحلیلی در دانشگاه ها و مراکز آموزشی کشور ما بسیار بسیار خالی است. متاسفانه ورود افراد بیسواد و سطحی با عناوین مجهول در این راه نیز ما را بر آن داشت تا به عنوان مشاور تفکر تحلیلی حاشیه ای بر این موضوع داشته باشیم. در سال های اخیر، شرکت های دانش بنیان و پیشرو سرمایه زیادی را صرف آموزش و ارتقاء سطح مدیران خود در زمینه تفکر چند بعدی، تفکر سیستمی و تفکر تحلیلی معطوف نموده اند. و به عنوان یک مزیت رقابتی از این مهم استفاده نموده و سود برده و می برند. شاید موفقیت های استیو جابز را باید در تفکر تحلیلی و ترکیبی او جستجو نمود؛ و این همان حلقه گمشده استارتاپ ها و کارآفرینان ایرانی در سرتاسر جهان است.

استیو جابز

 

حدود ۱۴ سال پیش وقتی در ارتفاع حدود ۴۰۰۰ متری ‌مانور اسپیرال دایو را انجام می دادم، پس از ورود به مانور استال یا سقوط دچار یک واماندگی غیر قابل کنترل شده و سقوط کردم. به شدت ترسیدم و این شروع یک سلسله اشتباهات سخت و تند و تیزی شد که سرانجام منتهی به سقوط من به دریای سیاه شده و آسیب های جبران ناپذیری دیدم. آسیب هایی که تا اخر عمر با من همراه است. (یادگاری از عدم تفکر تحلیلی) شاید باید با یک مثال دیگر پیرامون رانندگی مسئله را توضيح دهم. یک راننده اتومبیل از مسیری تازه به سمت کارخانه جدیدی می رود؛ اما غافل از این که امروز برف سنگینی باریده است! روی سطح جاده ی به شدت یخ بسته ترمز میکند و با هر ترمز بیشتر،  یا بازی با فرمان و حتی تعویض دنده، با سرعت به گارد ریل برخورد کرده و به دره سقوط می کند و….
بنده به عنوان استاد تفکر تحلیلی آموزش SIV یا امنیت پرواز را طی ساعت های متمادی بصورت تئوری خوانده بودم، اما درک درستی از آن نداشتم. آری تفکر تحلیلی یعنی سلسله مهارت های فکری، علمی و بسیار کلیدی و البته کاملا بهم وابسته که در نهایت منتهی‌ به یک تصمیم گیری صحیح و اصولی خواهد شد. این سلسله مهارت ها را تفکر تحلیلی یا Critical Thinking نام گذاری نموده اند. اما اساسا تفکر تحلیلی چیست؟ مهارت های تحلیلی عبارت است از مجموعه ای از توانایی های فکری، عقلی، ترسیم، تجسم، ادارک و مخصوصا تکنیک‌های حرفه ای برای حل مسائل ساده و یا پیچیده و در نهایت تصمیم گیری به موقع. به عبارت دیگر تصمیمات منطقی، علمی و عملی بر مبنای دانش و تجربیات موجود. باید اذعان نمود که مجموعه مهارت های فوق الذکر همه و همه دست آوردی است برای شکستن مسائل پیچیده به اجزای کوچکتر.

در ادامه مقاله از زبان برترین استاد تفکر تحلیلی میخوانیم که: ریچارد هیور یکی از برترین محقق تفکر تحلیلی است. او در یک مقاله علمی که در سال ۱۹۹۹ منتشر شد شرح داد که: تفکر مبتنی بر تحلیل، خود مهارتی مضاعف و حرفه ای و متعالی و حتی کاملا متفاوت است. تحلیلی تفکر کردن و تحلیلی فکر کردن و تحلیلی قدم بر داشتن خود نوع جدیدی از مهارت است؛ مهارتی متفاوت و البته کاملا استراتژیک. در تفکر تحلیلی باید قیاس کنیم و از وحدت رویه های گذشته استفاده نموده و با استنتاج و با درک همه جانبه، بر اساس رویکرد سیستمی به تفکر تحلیلی دست پیدا کنیم. شاید برای توضیح بیشتر و بهتر باید به باند فرودگاه بر گردیم. اگر شما حتی هزاران کلاس و جلسه هواشناسی و هوانوردی بروید، و در این خصوص کتاب بخوانید هرگز نه خلبان، نه راننده و نه حتی دوچرخه سوار خوبی نخواهید شد. آن هم فقط با خواندن یک یا چند کتاب! به عنوان معلم تفکر تحلیلی باید اذعان کنم که متفکران تحلیلگر افرادی هستند که در کلاس عمل، و با تکیه بر تجربه به مهارت دست پیدا می‌کنند، در غیر این صورت با تکیه بر پای چوبین، و تک بعدی خواندن و یا آموزش، هرگز به تفکر تحلیلی دست پیدا نخواهیم کرد. متاسفانه در مراکز آموزشی، پیوسته متوسل به آزمودن مهارت‌های تحلیلی، آن هم با روش پیدا کردن انواع تناقضات، یا امتحان بر پایه مطالعات و مقالات برنامه ریزی می شود. و باز هم متاسفانه در کشور عزیزمان ایران مانند بسیاری از کشورهای جهان در مصاحبه‌ها و آزمون‌ها، که همیشه شامل یک ستون تحلیلی بوده که نیازمند استفاده ی آزمون دهنده از منطق خود جهت جداسازی یک مشکل و به دست آوردن راه حل نهایی است، سود برده می شود که بازهم این متد بسیار ناقص بوده و دارای نقاط ضعف بسیار زیادی است. باید اذعان نمود که مهارت‌های تحلیلی بسیار بسیار ضروری بوده و البته در کنار آن سایر مهارت‌ها نیز به همان اندازه حیاتی و کلیدی هستند و باید به هر دوی این ها بسیار توجه نمود. به شخصه معتقدم در تحلیل سیستمی، تحلیگران سیستم باید با تمرکز بر چهار مجموعه از مهارت‌های تحلیلی، وحدت رویه ای را ایجاد نمایند.

  • تفکر سیستمی
  • دانش سازمانی
  • شناسایی دقیق مسئله
  • تجزیه و تحلیل و حل مسئله

تصویر بیل گیتس

امروزه تمام شرکت های پیش رو تمرکز خود را به شدت روی مدیران و مدیریت با رویکرد تفکر تحلیلی بنا نهاده اند. حتی در بیشتر مراکز آموزشی برتر جهان، انتخاب دانشجویان دکترای و یا بالاتر با تکیه بر تفکر تحلیلی است. مدیرانی که فاقد چنین مهارت هایی هستند، فارغ از جنسیت شانس زیادی برای موفقیت نداشته و اساسا نخواهند داشت. شاید باید باز سراغ فرودگاه برویم؛ خدمه هواپیما و کاپیتان یا برج مراقبت، مخصوصا در لحظات حساس و سرنوشت ساز، اگر فاقد این مهارت باشند، اول به نتیجه غلط میرسند و در نهایت دست به کارهای غلط تر می زنند. و همه این اتفاقات در ثانیه ها و کسر ثانیه به وقوع می پیوندد.از دید بنده به عنوان مشاور تفکر تحیلی، این امر علاوه بر حوزه مدیریت در سایر حوزه ها نیز قابل تسری است؛ چراکه در زندگی خانوادگی شغلی و تحصیلی نیز قابل استفاده بوده و اثرات به شدت مثبتی در این موارد خواهد داشت. در کتاب “کسب و کار با دل جان” به این مهم پرداخته ام که هرگز نباید پیشتازان صنعت IT جهان، مانند جابز، اپل، گوگل و گیتس را ثمره اتفاق و تصادف ارزیابی نماییم؛ بلکه باید بدانیم که این موفقیت ها در  نتیجه تفکری تحلیلی، بر اساس مطالعات، زحمت، تلاش و کوشش فرد یا مجموعه افراد حاصل می شود. به قول معروف نابرده رنج گنج میسر نمی شود و در دل هر گنجی رنجی عظیم نهفته است.

نتیجه گیری

باید اذعان کنیم که تفکر تحلیلی عبارت است از استنتاج از راه بهترین تبیین یا (inference to the best explanation) که در هزاره سوم بسیار رایج و متداول است. مدیران برتر و موفق جهان دارای مهارت های خاصی هستند؛ آنان با تمرکز بر تفکر تحلیلی وضعیت و سناریو های واقعی و اصلی را از وضعیت های فرعی و غیر واقعی کاملا متمایز و و منفک نموده و  بهترین تصمیمات را در کوتاه ترین زمان ممکن رقم می زنند.

مازیار میر منتور و مشاور مدیریت (برترین محقق تفکر تحلیلی)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *