اخلاق حرفه ای قسمت دوم

این مقاله در ادامه مطلب اخلاق حرفه ای قسمت اول نگارش شده است:

اخلاق حرفه ای قسمت دوممجله مذاکره و زبان بدن

اخلاق حرفه‌ای فراتر از مسئولیت و زمان و مکان است .

در این سلسله مقالات قصد دارم به اخلاق حرفه ای در مجموعه های بزرگ چند منظوره در ایران اشاره داشته باشم که تا کنون به هیچ وجه به آن اندیشیده نشده و کار تحقیقاتی در این خصوص انجام نشده است. این مقاله نگاهی گذرا دارد به مبحث گسترده اخلاق حرفه ای در مالهای بزرگ ایرانی و بایدها و نبایدها.

مبانی نظری اخلاق حرفه‌ای برای مالهای بزرگ ایرانی

الگوهای رفتاری در سطح نهادها و سازمان‌های اجتماعی، وحدت‌بخش جامعه است. تعریف کلی الگوهای اخلاقی و رفتار ارتباطی، مسئولیت‌پذیری در برابر حقوق افراد است. جامعه و مخصوصاً جامعه مجتمع های چند منظوره از حیث تعامل سازمان‌ها و نهادهای اجتماعی در آن و نیز از نظر رفتار ارتباطی افراد، متضمن مسائل فراوانی است.  اخلاق، سامان‌دهنده رفتار ارتباطی در مقیاس فرد، سازمان، جامعه و روابط در سطوح مختلف است. رفتار ارتباطی درون‌شخصی و برون‌شخصی فرد در زندگی شخصی و زندگی شغلی، از طریق اخلاق سازمانی و انسجام می‌یابد. همچنین رفتار ارتباطی سازمان با محیط و نیز تعامل نهادهای اجتماعی با یکدیگر، در دو سطح درون سازمانی و برون سازمانی، بر مبنای اخلاق قوام می‌یابد. برای تعیین مؤلفه‌های کاربردی اخلاق حرفه‌ای برای مجتمع های چند منظوره، می‌توان از اصول راهبردی اخلاق حرفه‌ای استفاده کرد.

اصول راهبردی اصلی عبارت‌اند از: احترام اصیل و نامشروط به انسان‌ها، رعایت آزادی انسان‌ها، برقراری عدالت در مورد انسان‌ها، امانت‌ورزی در رفتار و بینش شخصی.

اخلاق حرفه‌ای در نظام اداری جمهوری اسلامی باید هویت اسلامی داشته باشد و مبتنی بر اخلاق اسلامی شکل بگیرد. برای داشتن هویت اسلامی اخلاق حرفه‌ای در کشورمان، به چهار دلیل عمده می‌توان اشاره کرد:

الف) از لحاظ فرهنگی به دلیل وابستگی فرهنگی و سایر مؤلفه ها مشتریان و ارباب رجویان را طبقه بندی و دسته بندی کنیم.

ج) نیاز به پویایی درون سازمانی با توجه به مواجهه آن با چالشهای محیطی و فرا محیطی و رقبا

د) از لحاظ جو حاکم بر مجموعه های چند منظوره تمامی نظارت و قدرت و رفتارها باید سوق داده شود به سوی اخلاق حرفه ای و برای رسیدن به اخلاق ناب حرفه ای.

نظام اخلاق اسلامی به گونه‌ای است که با اخلاق حرفه‌ای در هم آمیخته و تفکیک‌ناپذیر است؛ زیرا در این نظام ملاک نهایی و نهایت سعادت بشری، الله است و انسان در مقام خلیفه و جانشین الهی در زمین، محور توجهات اخلاقی است؛ بدین معنا که خشنودی انسان و خدمت به او موجب رضایت و تقرب به خداوند می‌شود؛ از این‌رو، نظام اخلاق اسلامی با توجه به ملاک نهایی، در صدد است با ارائه دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های اخلاقی در سطح حرفه و زندگی اجتماعی و همچنین با در نظر گرفتن پیشرفت‌های مادی در جهت بهبود زندگی انسان‌ها، زمینه سعادت و کمال حقیقی بشر را فراهم آورد.

درباره مورد اخیر باید گفت در اخلاق حرفه‌ای اسلامی، ملاک نهایی اخلاق همانا خواست خداوند ـ خیر مطلق ـ است. مهم‌ترین اصول راهبردی که می‌توانند منشأ شکل‌گیری مؤلفه‌های کاربردی اخلاق حرفه‌ای (اسلامی) شوند، عبارت‌اند از: الف) کرامت انسانی؛ ب) آزادی فردی؛ ج) عدالت اجتماعی در مفهوم عام قرار دادن هر امری در جایگاه شایسته آن؛ د) امانت‌ورزی در دو سطح امانت‌داری و بینش امانت‌نگری در این بین، اصل چهارم مهم‌ترین اصل (اصل‌الاصول) است.

مفهوم امانت‌داری در کسب‌وکار، قابل تجزیه به سه پرسش است: ۱٫ چه چیزی در کسب‌وکار مورد امانت قرار می‌گیرد؟

۲٫ مراد از امانت‌داری در قبال آن امور چیست؟

۳٫ صاحبان امانت کیستند؟ البته امانت‌داری در حرفه نمی‌تواند به معنای عدم تصرف باشد؛ زیرا تصرف و به‌کارگیری مقوم کسب‌وکار است؛ بلکه تصرف در حرفه دو گونه است: امانت‌دارانه و غیرامانتدارانه. در این زمینه تصرف امانت‌دارانه استفاده بهینه و شایسته است.

عوامل مهم اخلاق حرفه‌ای در مجموعه های چند منظوره

الف: استقلال در اخلاق علمی

این عامل مانند اخلاق در هر نظام حرفه‌ای دیگر باید منعکس‌کننده هنجارهای درونی حرفه و احساس تعهد اخلاقی از سوی خود حرفه‌ای‌ها و نهادهای تخصصی آنها باشد، نه آنکه در قالب بایدها و نبایدهای اخلاقی به آنها تحمیل و قبولانده یا گوشزد شود. برای مثال، یک مدیر باید در حرفه خود مسائلی مانند صداقت، دقت، قابل اعتماد بودن، گشوده بودن به فضای انتقاد و ارزیابی، پرهیز از جزمیت، احترام به زیردستان و اطرافیان، توجه به حریم خصوصی و مسئله حفظ اسرار افراد را سرلوحه خویش قرار دهد.

ب) خودفهمی حرفه‌ای

پایه و اساس اخلاق، خودفهمی حرفه‌ای است. افراد تنها با فهمی از کار و فعالیت حرفه‌ای خود، فلسفه آن و نسبتش با زندگی مردم است که به درک اخلاقی از آن نائل می‌آیند و در نتیجه، در مناسبات خود با طبیعت و جهان پیرامون خود، نوعی احساس درونی از تعهد به آن ارزش‌ها پیدا می‌کنند.

ج: بی‌طرفی و عدم جانب‌داری

از مهم‌ترین اصول اساسی که در اغلب اسناد و مباحث مربوط به اخلاق حرفه‌ای علمی مورد تأیید قرار می‌گیرد، رعایت عینیت‌گرایی و بی‌طرفی است. فردی که اخلاق حرفه‌ای را در زندگی شغلی‌اش به کار می‌گیرد، نباید جانب‌داری غیرعقلانی نسبت به منبعی که دارای صفات غیراخلاقی است نشان دهد.

د) فراتر رفتن از مفهوم معیشتی

تا زمانی که فقط درگیر مسائل فیزیولوژیکی باشیم، توجه به مسائل دیگر کم‌رنگ‌تر خواهد بود. معنای اخلاق حرفه‌ای با عبور از مفهوم معیشتی آن به عرصه ظهور می‌رسد. زمانی که افراد در فعالیت و کسب‌وکار حرفه‌ای خود از سطح گذران زندگی مادی فراتر می‌آیند، دست‌کم سه سطح دیگر از فعالیت‌های علم و فناوری برای آنها معنا می‌یابد:

۱٫ احساس کارآیی، اثربخشی و تولید کیفیت به عنوان ارزش افزوده

۲. احساس خدمت به مردم و مفید واقع‌شدن

۳٫ احساس رهاسازی از طریق بازتوزیع فرصت‌ها و نقد قدرت

به نظر می رسد عدم توجه به این مسائل در مجتمع های چند منظوره و شرکتهای بزرگ و کوچک مرز بین موفقیت و شکست و یا آینده موفق و یا ناموفق خواهد بود طول مدت زمان در اثبات این مدعا و نگاهی به شرکتهای بزرگ و مالهای بزرگ جهان نشان دهنده درستی این مسئله است…. ادامه دارد.

دکترمازیار میر مشاور و تحلیلگر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *